Stappenplan borging praktijkexaminering

Het Kennispunt MBO Onderwijs en Examinering is in 2021 met verschillende scholen in gesprek geweest over goede voorbeelden van examineren in de beroepspraktijk. Zo ook met Marijn de Boer (voorzitter examencommissie), Dirk van de Poppe (opleidingsmanager Detailhandel) en Barry van Brenk (opleidingsmanager Commercie en Transport en aspectverantwoordelijke manager voor de examinering). Allen zijn werkzaam bij het Horizon College bij de sector Handel en Dienstverlening. Hun visie: waar mogelijk examineren in de beroepspraktijk, een gedeelde visie die tot stand is gekomen met de examencommissie, de bedrijfsadviescommissies, stafmedewerkers, opleidingsmanagers.

Dit is een heel proces geweest. Eerst is gezamenlijk gekeken naar wat er goed gaat en wat er niet goed gaat en hoe het beter kan. Vervolgens zijn er verschillende werkgroepjes aan de slag gegaan, gericht op diverse aspecten van het examinerings- en diplomeringsproces.

Het gezamenlijke traject heeft uiteindelijk geleid tot het stappenplan: Borging praktijkexaminering. Met dit stappenplan wordt de kwaliteit van de examinering geborgd. Kort samengevat komen de stappen op het volgende neer:

• ​Bij 10% van de examens, die in de beroepspraktijk worden afgenomen, is een onafhankelijk waarnemer van de school aanwezig om toe te zien op een correct verloop van het examenproces.
  Voordat een praktijkopleider de rol van praktijkexaminator mag gaan uitvoeren dient hij/zij een deskundigheidsverklaring in te vullen waarin de praktijkopleider beschrijft waarom hij/zij bekwaam is om de rol van examinator uit te voeren. Wanneer er geen deskundigheidsverklaring is ingevuld kan een praktijkopleider geen examens afnemen.
• ​Het onderwijsteam draagt zelf zorg voor invullen, beoordelen en registeren van de deskundigheidsverklaringen. De waarnemer, die met het stappenplan aan de slag gaat, vraagt van te voren de deskundigheidsverklaring van de praktijkexaminator bij het team op om zich een beeld te vormen van de deskundigheid van de praktijkexaminator.
• ​Wanneer het examen wordt afgenomen door de praktijkbegeleider (hij/zij neemt dan de rol van praktijkexaminator op zich), is er altijd een schoolexaminator bij betrokken om het vier-ogen-principe te kunnen toepassen. De schoolexaminator is bij voorkeur een consulent uit een andere regio dan de regio waar de student stage loopt om een onafhankelijke beoordeling te kunnen garanderen.
• ​Alle schoolexaminatoren geven voor afname van het examen een instructie aan de praktijkexaminator. Dan wordt ook bepaald of de examencondities toereikend zijn.
  Na afloop van het bezoek stuurt de waarnemer zijn verslag naar de examencommissie en de manager van de opleiding.
• ​De examencommissie beoordeelt binnen vijf werkdagen, op basis van het bezoekverslag en de ingevulde checklist, of het examenproces op de juiste wijze is geborgd;
  Daarnaast woont de examencommissie zelf ook jaarlijks twee praktijkexamens (per team) bij om toe te zien op een correcte uitvoering van het examenproces.
• ​De bezoeksverslagen worden bewaard zodat iedereen ze indien nodig in kan zien.

Er is veel aandacht besteed aan het kweken van draagvlak voor dit stappenplan en de examinering in de bpv. In elk team is er iemand die de ‘ster-rol’ examinering heeft. Deze personen zijn de linking pin naar alle betrokkenen. Zij komen zo’n zes keer per jaar bij elkaar om het volledige examenproces door te nemen en aan te scherpen waar nodig.

Ook de bedrijven zijn betrokken geweest bij de ontwikkeling van het stappenplan. Het concept stappenplan is voorgelegd aan de bedrijfsadviescommissies. De commissies konden zich vinden in de wijze waarop het Horizon College de examinering in de beroepspraktijk borgt.

Omdat het bij de opleidingen van de sector Handel en Dienstverlening om een complex werkveld gaat met veel wisseling van praktijkopleiders en examinatoren is een goed CRM-systeem aangeschaft. Hiermee kunnen de teams en de examencommissie zicht houden op de bedrijven en kunnen de risico’s worden ingeschaald en worden bekeken.

Er is bij het Horizon College dus veel aandacht voor de borging van de kwaliteit bij de examens in de beroepspraktijk. Maar 100% garantie dat het allemaal goed gaat is er natuurlijk nooit. Daarom wordt er bij veel opleidingen gewerkt met een examenmix van theorie-examens, praktijkexamens en eventueel simulatie. Het stappenplan helpt wel om steeds meer over te kunnen gaan tot volledig examineren in de beroepspraktijk. Een belangrijke afweging om te bepalen of een examen in de beroepspraktijk moet worden afgenomen, of gesimuleerd op school, is dat studenten een realistische (en betrouwbare) simulatie aangeboden kunnen krijgen. Het moet geen ‘toneelstukje’ worden, wat bijvoorbeeld bij het simuleren van verkoophandelingen in een winkel soms zo lijkt. Daarom is er bewust voor gekozen om dergelijke praktijkexamens van het team Detailhandel in de beroepspraktijk te blijven afnemen. Met het stappenplan heeft de sector Handel en Dienstverlening er vertrouwen in dat zij door kunnen gaan met het deels examineren in de beroepspraktijk.